Page 14 - Đại học vì đồng bằng: Kiến tạo tri thức - Tiếp bước tiên phong

Huế, Đà Lạt không đủ năng lực để có thể tiếp nhận hết; chưa kể những khó khăn,
tốn kém cho cả học sinh và phụ huynh với nguồn sống chủ yếu là từ hoạt động
sản xuất nông nghiệp, khi phải đi học xa.
Bối cảnh văn hóa, xã hội và kinh tế miền Nam lúc đó cho thấy: một viện
đại học ở miền Tây trong thập niên 60 là yêu cầu cấp thiết của nhân dân vì “sự
học của con em” và sự phát triển toàn vùng.
1.2. Cuộc vận động thành lập Viện ĐHCT

Thấu hiểu ý nguyện của nhân dân miền Tây và nắm rõ tình hình nội bộ của
chính quyền Sài Gòn, các nhân sĩ, trí thức yêu nước ở miền Tây đã đồng tâm
hiệp lực vận động thành lập Viện ĐHCT. Cuộc vận động thành lập viện đại học
ở miền Tây diễn ra từ đầu thập niên 60 và đến năm 1965 thì thành cao trào
với sự ra đời của “Ban vận động”; đã nhận được sự đồng tình, đồng hành của
nhiều tầng lớp nhân dân cũng như dư luận xã hội rộng rãi không chỉ riêng ở các
tỉnh miền Tây mà cả ở Sài Gòn. Nổi bật nhất là vai trò của bác sĩ Lê Văn Thuấn
(1914-1978), một trí thức chân chính có tinh thần yêu nước ở Cần Thơ.
Khởi đầu là Thư thỉnh nguyện của Hội đồng tỉnh Châu Đốc (nay thuộc tỉnh
An Giang) gửi chính quyền Việt Nam Cộng Hòa xin thành lập một viện đại học
cho miền Tây. Nhưng Tổng bộ Văn hóa - Xã hội đã phúc đáp (gửi thông qua
Tư lệnh vùng IV chiến thuật kiêm Đại biểu Chính phủ ở miền Tây) rằng việc lập
một viện đại học ở miền Tây vào lúc đó là không thể vì rất tốn kém và cũng không
có đủ nguồn lực, nhất là nhân lực giảng huấn, mà cần phải đợi đến năm 1969: “…
Ý kiến xin thiết lập một Viện Đại học tại miền Tây rất thích đáng. Tổng Bộ chúng
tôi cũng đã nghĩ tới từ lâu, kế hoạch giáo dục 05 năm của chúng tôi cũng đã ghi
rõ việc thiết lập Viện Đại học miền Tây vào đầu năm 1969.

Tôi kính xin lưu ý về điểm sau đây: Việc thiết lập (xây cất, trang bị) và
điều hành (Giáo sư, phụ tá chuyên môn, dụng cụ máy móc) một Viện Đại học gồm
đầy đủ các Khoa là một việc rất tốn kém và khó khăn không thể nhất đán mà thực
hiện ngay được. Việc điều hành các Viện Đại học hiện hữu (Sài Gòn, Huế, ...) đã
chứng tỏ rằng từ nay đến năm 1969 chưa thể thiết lập thêm một Viện Đại học nữa
vì lý do trường ốc, trang bị, nhất là Giáo sư” (Công văn số 593-VHXH/VP ngày
16/11/1965).

2 ĐẠI HỌC VÌ ĐỒNG BẰNG